De rechterkant, in zowel boeddhistische als hindoeïstische tradities, draagt een diepe symbolische betekenis die verder reikt dan een simpele fysieke oriëntatie. Deze betekenis is verweven met concepten van kracht, auspiciousness, respect, en uiteindelijk, de zoektocht naar verlichting en nirvana. Dit artikel onderzoekt de verschillende facetten van deze symboliek, gebaseerd op inzichten uit deze spirituele tradities.
De Rechterkant in het Boeddhisme
In het boeddhisme manifesteert de rechterkant zich op verschillende manieren, van de geboorte van bodhisattva’s tot de houdingen van de Boeddha zelf. Binnen het Mahayana boeddhisme wordt vermeld dat bodhisattva’s uit de rechterzijde van hun moeder geboren worden. Dit suggereert een speciale gunst of bestemming verbonden aan deze kant.
De rechterkant is ook prominent aanwezig in de iconografie en praktijken van het Theravada boeddhisme. Zo koos Mendaka, na een maaltijd, de richting van de rechterkant, wat duidt op een vorm van eerbied. De leeuwhouding van de Boeddha, waarbij hij soms op zijn rechterzijde rust, is eveneens significant. Deze houding, vaak geassocieerd met kracht en waardigheid, benadrukt de innerlijke kracht en het potentieel voor verlichting. Een verhaal vermeldt dat een witte olifant rechtsom rond de koningin liep, wat een gunstige uitkomst symboliseert.
Verschillende Boeddha-beelden en houdingen benadrukken de rol van de rechterkant. De Pralambanasana, ook wel de Europese zittende houding genoemd, toont de Boeddha rechtop zittend, zoals de Maitreya Boeddha. Een belangrijke betekenis van een zittende Boeddha met de rechterhand omhoog en naar buiten gericht is die van bescherming. De opgeheven hand symboliseert een schild, en de houding staat voor moed en bescherming tegen angst, waanideeën en woede.
De DharmaChakra mudra, waarbij beide handen op borsthoogte worden gehouden met een cirkel gevormd door duim en wijsvinger, is cruciaal bij het onderwijzen van Boeddha. De rechterhand is met de palm naar binnen gericht, terwijl de linkerhand met de palm naar buiten is gericht. Dit gebaar symboliseert het in orde brengen van de kosmische wet van gerechtigheid, of het draaien van het wiel van kosmische gerechtigheid. Het beeld staat voor wijsheid, begrip en het vervullen van het lot.
De Medicijnboeddha wordt vaak afgebeeld met de rechterhand naar beneden gericht, de vingers naar de grond, en de handpalm naar de kijker. Dit gebaar, dat een zegen symboliseert, wordt gezien als een daad van compassie en genezing.
De Rechterkant in het Hindoeïsme
Ook in het hindoeïsme is de rechterkant van groot belang, hoewel de specifieke betekenis afhankelijk is van de context. Over het algemeen wordt de rechterkant geassocieerd met kracht, auspiciousness (gunstigheid) en een speciale rol in rituelen.
In het Vedisch hindoeïsme wordt gespecificeerd dat de os aan de rechterkant gejokt moet blijven, terwijl de os aan de linkerkant ontjokt moet worden. Dit duidt op een rituele voorkeur voor de rechterkant. Tijdens offers wordt de rechterkant beschouwd als een gunstige positie, waar twee andere beesten naar het oosten gericht staan. De rechterkant van een dier wordt gezien als de sterkere kant, wat kracht en dominantie symboliseert.
Binnen het Vaishnavisme is de rechterkant geassocieerd met Shri Lakshmana, wat zijn nauwe band met Heer Rama benadrukt. Ook is het de kant van Shri Gopinatha's lotus hand die zegeningen schenkt. Balarama stond aan de rechterkant, tegenover de linkerkant. Shiva wordt soms aan de rechterkant geplaatst als een beschermende maatregel.
In Dharmashastra is de rechterkant belangrijk bij rituelen en ceremonies. Men dient zich naar de rechterkant te draaien tijdens het lopen rond de leraar als teken van respect. Tijdens huwelijksceremonies zijn de rechterzijden van de bruid en bruidegom gericht naar het vuur en de waterpot, wat harmonie symboliseert.
De Liggende Boeddha en de Rechterkant
De liggende Boeddha, die de laatste fase van het leven van Gautama de Boeddha weergeeft, ligt specifiek op zijn rechterkant met zijn hoofd ondersteund door een kussen of zijn gesteunde hand en elleboog. Deze positie symboliseert de overgang naar Nirvana, het ultieme doel van boeddhistische beoefening.
Nirvana en de Ontbinding van het 'Ik'
Osho benadrukt de cruciale rol van het loslaten van het ‘ik’ in het bereiken van verlichting, of nirvana. Nirvana betekent letterlijk ‘ophouden’ of ‘verdwijnen’, vergelijkbaar met het uitblazen van een kaars. Het is een staat van zijn waarin het ‘ik’ niet langer bestaat, en dit is juist de voorwaarde voor verlichting. Het ‘ik’ wordt gezien als de belemmering, niet de brug, naar verlichting.
De Evolutie van Boeddhistische Kunst
De boeddhistische kunst heeft zich door de eeuwen heen ontwikkeld, met verschillende stijlen die in verschillende regio's zijn ontstaan. Terwijl het boeddhisme in India achteruitging, bloeide het op in Oost- en Zuidoost-Azië. Stijlen zoals de Sukhothai-stijl in Thailand worden door velen beschouwd als de ultieme uitdrukking van de Boeddha in gebeeldhouwde vorm.
De Symboliek in de Praktijk
De symboliek van de rechterkant is niet louter theoretisch. Het manifesteert zich in concrete praktijken en rituelen, zoals de positionering van beelden, de richting van bewegingen, en de handgebaren (mudra's) die worden gebruikt tijdens meditatie en onderwijs. Door deze symboliek te begrijpen, kunnen beoefenaars een dieper inzicht krijgen in de principes van het boeddhisme en het hindoeïsme, en hun spirituele pad verdiepen.
Conclusie
De rechterkant, in zowel boeddhistische als hindoeïstische tradities, is doordrenkt van symbolische betekenis. Het vertegenwoordigt kracht, auspiciousness, respect, bescherming en uiteindelijk, de weg naar verlichting en nirvana. Van de geboorte van bodhisattva’s tot de houding van de liggende Boeddha, en van rituele praktijken tot de interpretatie van handgebaren, de rechterkant speelt een cruciale rol in het spirituele landschap van deze tradities. Het begrijpen van deze symboliek biedt een waardevol inzicht voor spirituele zoekers en beoefenaars, en kan hen helpen hun pad naar zelfontdekking en transformatie te verdiepen.