De archeologische vindplaatsen op Gran Canaria, met name Risco Caído en de omliggende heilige bergen, onthullen een diepe verbinding tussen de oorspronkelijke bewoners van het eiland en de kosmos. Uitgebreide astronomische kennis, rituele praktijken en een breed wereldbeeld dat de kosmos, de aarde en het menselijk leven verbindt, vormen de kern van deze culturele erfenis. Deze kennis werd over een periode van 1.500 jaar ontwikkeld en is nu erkend als een ‘buitengewoon erfgoed’ door de UNESCO.
Archeoastronomie en de Heilige Plaatsen
Archeoastronomie, de studie van oude astronomieën in hun culturele context, speelt een cruciale rol in het begrijpen van de betekenis van de heilige plaatsen op Gran Canaria. De locatie Risco Caído is niet alleen een archeologische vindplaats, maar ook een complexe kalender en een plek voor het projecteren van beelden, die een belangrijke spirituele betekenis had voor de antieke Canario’s. Andere belangrijke locaties zijn Risco Chapín, Mesa de Acusa, Sierra del Bentayga en Data de Guayedra, allemaal gelegen in het biosfeerreservaat van het eiland.
De heilige plaats van de Caldera de Tejeda onthult structuren die zijn uitgelijnd met de opkomende zon, met name tijdens de zomerzonnewende en de nachteveningen. Deze architecturale structuren, voornamelijk kunstmatige grotten, werden gebruikt voor rituelen en als astronomische kenmerken om het verstrijken van de tijd te beheersen. De overvloed aan astronomisch uitgelijnde locaties suggereert dat de eilandbewoners een nauwkeurige controle over de tijd en de seizoenen nodig hadden.
Rituelen en de Zonnecyclus
De zonnecyclus speelde een centrale rol in de rituelen van de oorspronkelijke bewoners. De Roque Bentayga, een rotsformatie met mystieke betekenis, markeert het punt waar de zon elke winter opkomt. Tijdens de winterzonnewende, tussen 21 en 25 december, komt de zon op in hetzelfde punt aan de horizon, een verschijnsel dat werd gevierd en waargenomen vanaf het landbouwterras van Vega de Acusa.
De grotten van Risco Chapín, met name de Cuevas de Candiles, Cuevas de Caballero en Cueva del Cagarrutal, bevatten unieke gravures op de binnenmuren, waaronder schaamdriehoeken en koepels uitgehouwen in de vloer en muren. De Candiles grotten bevatten meer dan 350 sculpturen. Deze structuren werden gebruikt voor rituelen en astronomische observaties.
De Betekenis van de Hemel
De hemel had een diepe spirituele betekenis voor de oorspronkelijke bewoners van Gran Canaria. De UNESCO erkent de sterke institutionele steun voor de verklaring van Risco Caído en de Montañas Sagradas als Werelderfgoed, mede dankzij de inspanningen in het archeologische werk en de reconstructie van de historische hemel van de Canarische Eilanden.
De inzet van technologie en reclame mag de wijsheid en diepzinnige betekenis van deze heilige grotten niet verbergen. De Canario’s toonden niet alleen een grote kennis in de constructie van deze gebedshuizen, maar ook een breed wereldbeeld dat de kosmos, de aarde en het menselijk leven met elkaar verbindt. Dit getuigt van een diepe spiritualiteit, die de echte waarde van Risco Caído en de andere grottempels van het eiland vormt.
Sterrenkundig Toerisme en Lichtvervuiling
De erkenning van Gran Canaria als een Starlight-bestemming, gelieerd aan de UNESCO, biedt een kans om traditioneel toerisme te combineren met sterrenkundig toerisme. Dit vereist de inzet van een voorbehoud dat zich uitstrekt tot de natuurlijke en culturele waarden die verband houden met het waarnemen van de hemel, en de bescherming van leefomgevingen en soorten die een heldere hemel nodig hebben, zoals de pardela.
De Starlight-bestemmingen moeten beschikken over de juiste infrastructuur om toeristen te accommoderen, waaronder accommodatie, observatiemiddelen, training van personeel voor sterrenkundige interpretatie en integratie in het nachtelijke karakter van het landschap. Het is essentieel om de kwaliteit van de nachtelijke hemel te beschermen tegen lichtvervuiling, iets waar Gran Canaria zich voor inzet.
Astronomische Gebeurtenissen in 2015
Het Museo de la Ciencia y el Cosmos voorspelde een intens 2015 met de aanwezigheid van twee kometen, vier eclipsen (waarvan twee zichtbaar vanaf de Canarische Eilanden) en vijf meteorietenregens. Van de vier eclipsen in 2015 zou de totale zonsverduistering van 20 maart voor 46% zichtbaar zijn vanaf de Canarische Eilanden. Een andere eclips was de maansverduistering van 27 op 28 september, die in alle fasen vanaf de eilanden kon worden waargenomen.
Restauratie en Archeoastronomische Waarde
De restauratie van Risco Caído heeft echter de archeoastronomische mogelijkheden van de site verminderd. De uitgevoerde restauratie heeft veel van de mogelijkheden voor een verklaring van werelderfgoed gebaseerd op archeoastronomie geëlimineerd. Het is belangrijk om technische oplossingen te vinden die de zekerheid waarborgen, de vergelding van licht mogelijk maken en de route van de zon het hele jaar door waarderen door middel van rotsgravures, koepels, nissen en kommen. Alleen dan kan men een deel van de kosmische en rituele werkelijkheid van de bergholtes begrijpen.
De Magie van de Canarische Eilanden
De opkomst van de zon in de equinox bij de Roque de Bentayga is een voorbeeld van de magie van de Canarische Eilanden. De verticale wanden ten noorden van Caldera de Tejeda herbergen het heiligdom Risco Chapín, een gebied met unieke gravures en koepels. De wetenschap van de eerste kolonisten is zichtbaar in het interieur van de almogarén in Risco Caído.
Bescherming van de Nachtelijke Hemel
Het Starlight-initiatief dringt aan op de inzet van een voorbehoud dat zich uitstrekt tot de natuurlijke en culturele waarden die verband houden met het waarnemen van de hemel, en die een bescherming omvat van leefomgevingen en soorten die een heldere hemel nodig hebben. Het Reserva Starlight van Fuerteventura heeft een kerngebied met uitstekende hemelomstandigheden, begrensd door een bufferzone met extreme voorzorgsmaatregelen om lichtvervuiling te voorkomen.
Conclusie
De archeologische vindplaatsen op Gran Canaria, met name Risco Caído, getuigen van een diepe verbinding tussen de oorspronkelijke bewoners en de kosmos. De astronomische kennis, rituele praktijken en het brede wereldbeeld dat de kosmos, de aarde en het menselijk leven verbindt, vormen een waardevol cultureel erfgoed. De bescherming van de nachtelijke hemel en de integratie van sterrenkundig toerisme zijn essentieel om de betekenis van deze heilige plaatsen te behouden en te delen met toekomstige generaties. De erkenning door de UNESCO en het Starlight-initiatief benadrukken het belang van het behoud van deze unieke kosmische erfenis.