Het Enneagram is een krachtig instrument dat al eeuwen lang wordt gebruikt om mensen te helpen zichzelf beter te begrijpen. Het biedt inzicht in de diepe, innerlijke motieven die ons gedrag bepalen en sturen. Hoewel het Enneagram wereldwijd in opkomst is, blijft er vaak verwarring over de vraag of iemand meerdere types tegelijk kan hebben. In dit artikel zullen we dieper ingaan op de vraag of iemand meer dan één Enneagramtype kan zijn, en wat het betekent om een type te hebben. We baseren ons uitsluitend op de gegevens uit betrouwbare bronnen.
Wat is het Enneagram?
Het Enneagram bestaat uit negen basisdrijfveren of typen die elk een unieke manier van denken, voelen en handelen representeren. Deze typen zijn niet willekeurig gekozen, maar zijn empirisch onderbouwd door jarenlange observatie en onderzoek. Zoals uit bronnen blijkt, is er een sterke neurobiologische basis voor het Enneagram, en onderzoeken met eeneiige tweelingen tonen aan dat typekenmerken vaak genetisch zijn bepaald.
De negen typen zijn niet alleen psychologische modellen, maar ook spirituele tools die mensen helpen hun automatische gedrag te begrijpen en bewust te worden van hun innerlijke motieven. Het Enneagram is dus meer dan een persoonlijkheidsmodel — het is een transformatiemodel dat mensen helpt zichzelf en anderen beter te begrijpen.
Iedereen Heeft Slechts Eén Dominant Type
Een van de centrale vragen die vaak gedaan wordt is: “Kan iemand meerdere Enneagramtypen tegelijk hebben?” Uit de meest betrouwbare bronnen blijkt duidelijk dat iedereen slechts één dominant type heeft. Hoewel mensen kennis hebben van alle negen drijfveren, is er altijd één die het meest bepalend is voor hun denken, voelen en handelen.
"Iedereen kent alle drijfveren, maar een is dominant."
Dit betekent dat iemand bijvoorbeeld typisch type 2 gedrag toont — de Helper — maar dat dit niet betekent dat hij ook type 2 is. Pas als de motivatie achter dat gedrag duidelijk is en consistent is met het drijfverenprofiel van type 2, kan men spreken over een dominante typebeleving.
De motivatie achter het gedrag is dus cruciaal. Het Enneagram gaat niet over het gedrag zelf, maar over de waarom achter dat gedrag. Zoals een bron zegt:
"De vraag is niet wat iemand doet (zijn gedrag) maar waarom hij het doet (zijn motivatie)."
Waarom lijkt het soms alsof iemand meerdere types heeft?
Hoewel iedereen slechts één dominante drijfveer heeft, kan het gebeuren dat iemand gedrag vertoont dat lijkt op meerdere typen. Dit komt doordat mensen in hun levensloop leren om met hun omgeving te communiceren, zich aan te passen en een breedere set aan gedragspatronen te ontwikkelen.
"Mensen leren in de loop van hun leven een breder gedragsrepertoire dan alleen dat van hun type."
Dit betekent dat iemand met type 4, bijvoorbeeld, soms gedrag vertoont dat lijkt op type 1 of type 2. Maar die gedragingen zijn niet gebaseerd op de innerlijke drijfveer van die andere typen. Ze zijn slechts oppervlakkige reacties of adaptaties.
Een ander fenomeen is ook de zogenaamde "gespiegelde typen" of "gezondere varianten". Hierbij vertoont iemand gedrag dat lijkt op een ander type, maar die is opgebouwd uit een hoger bewustzijn of spirituele groei. Dit is echter niet hetzelfde als een tweede dominante typebeleving — het is meer een teken van integratie en bewustwording.
Het gevaar van foute typisering
Hoewel het verleidelijk is om iemand te typeren op basis van wat je ziet, is dit niet betrouwbaar. Zoals een bron benadrukt:
"Je kunt dus niet mensen op TV typeren die je nooit gesproken hebt, of je collega’s als je altijd uitsluitend over voetbal gepraat hebt."
Het is bijzonder belangrijk om het Enneagram niet te gebruiken als een manier om mensen in "hokjes" te stoppen. Het doel van het Enneagram is juist om mensen te bevrijden uit automatische patronen, niet om ze erin te vergrendelen. Als men het Enneagram gebruikt als een excuus voor gedrag of als een reden om niet te willen veranderen, dan wordt het oneigenlijk gebruikt.
Enneagramtesten: Betrouwbaar of niet?
Er zijn veel online testen beschikbaar die beweren om jouw Enneagramtype te bepalen. Echter, zoals uit bronnen blijkt, zijn de meeste van deze testen niet betrouwbaar of valide. Ze geven vaak niet het juiste type aan, of ze zijn gemaakt zonder voldoende kennis van het systeem.
"Er zijn heel veel testen te vinden op Internet en elders. De meeste kunnen de prullenbak in omdat ze geen betrouwbare informatie opleveren."
Er is echter een gevalideerd testinstrument ontworpen door David Daniels en Virginia Price in hun boek Het Ware Enneagram. Dit is een betrouwbare methode om je type te bepalen, zolang het onder leiding van een ervaren begeleider wordt gedaan.
De oorsprong van het Enneagram en het idee van meerdere typen
De oorsprong van het huidige Enneagramdiagram is vaak toegeschreven aan George Gurdjieff, die het in de 20e eeuw introduceerde. Hoewel er claims zijn dat het diagram al in middeleeuwse geschriften aanwezig was, zijn er geen concreet terug te vinden manuscripten die dit bewijzen. Wat wel duidelijk is, is dat de negen drijfveren al in de 4e eeuw door Evagrius Ponticus werden beschreven, een vroeg christelijk mysticus.
"Zeker is dat Evagrius Ponticus al in de 4e eeuw op basis van empirisch onderzoek de 9 basisdrijfveren beschreef."
Deze geschiedenis ondersteunt de idee dat het Enneagram niet een moderne uitvinding is, maar een oude wijsheid die opnieuw ontdekt is. Het feit dat het systeem eeuwenlang bestaat, ondersteunt ook de theorie dat het type niet willekeurig of veranderlijk is — het is een fundamentele, innerlijke aandrift die in de mens ligt.
Het Enneagram als transformatiemodel
Het Enneagram is nooit bedoeld geweest om mensen in categorieën te plaatsen, maar om hen te bevrijden van automatische gedrag. Het helpt mensen zich bewust te worden van hun patronen, en hen in staat te stellen om bewust te kiezen of ze die patronen willen volgen of niet.
"Het enneagram is niet bedoeld om mensen in een hok te stoppen maar juist om ze te helpen uit het al bestaande hok te komen."
Dit betekent dat het Enneagram een krachtig instrument is voor zelfinzicht en persoonlijke groei. Het helpt mensen te zien waar hun angsten vandaan komen, wat hun behoeften zijn en hoe ze zichzelf kunnen bevrijden van beperkende patronen.
Het gebruik van het Enneagram in professionele contexten
Hoewel iedereen het Enneagram kan gebruiken om zichzelf beter te begrijpen, is het belangrijk om te weten dat beroepsbegeleiding vereist is als het Enneagram wordt toegepast in therapeutische, coaching- of trainingscontexten. Professieel gebruik van het Enneagram vereist een degelijke opleiding en een solide kennisbasis.
"Om beroepsmatig met het enneagram te werken is een professionele achtergrond nodig, bijvoorbeeld als coach, trainer, therapeut, en/of spiritueel begeleider, en een professionele enneagram-opleiding."
Het gevaar van een self-fulfilling prophecy
Een veel voorkomend probleem is dat mensen het Enneagram gebruiken als een excuus voor hun gedrag. Zodra je jezelf als een bepaald type ziet, kan het gebeuren dat je je gedrag conform dat type begint te maken. Dit is wat men een "self-fulfilling prophecy" noemt.
"Wanneer mensen het enneagram gebruiken als excuus voor hun gedrag, of als reden om niet te willen veranderen, dan gebruiken ze het enneagram oneigenlijk, want daarvoor is het nooit bedoeld geweest."
Het is dus belangrijk om het Enneagram niet te gebruiken als een manier om te "verklaren" of "verontschuldigen", maar als een instrument voor bewustwording en verandering.
De rol van spirituele groei
Sommige mensen gebruiken het Enneagram als een middel om zichzelf te bevrijden van beperkende patronen. Ze zien het als een weg naar spirituele groei en zelfrealisatie. In dit geestelijke kader helpt het Enneagram hen om hun innerlijke beperkingen te herkennen en bewust te kiezen voor andere paden.
"Inzicht alléén brengt nog geen verandering. En, verandering is uiteraard geen doel op zich maar vaak wél gewenst door diegenen die tegen zichzelf aanlopen in het leven (op het werk en in relaties), of zichzelf beperken vanwege hun angsten..."
Het Enneagram is hier dus een sleutel om de innerlijke blokkades te herkennen en bewust te bewegen richting groeipatronen.
Conclusie
Hoewel het Enneagram een rijke historie en een sterke psychologische basis heeft, is het belangrijk om te begrijpen dat iedereen slechts één dominante type heeft. Hoewel mensen gedrag vertonen dat lijkt op andere typen, is dit vaak het gevolg van aanpassing, gevoelens of geestelijke groei — niet van een tweede type. Het Enneagram is ontworpen om mensen bewust te maken van hun innerlijke motieven en hun automatische patronen, zodat ze bewust kunnen kiezen of ze die willen volgen of niet.
Het is dus geen instrument om mensen te typeren, maar een krachtig hulpmiddel voor zelfinzicht, persoonlijke groei en spirituele transformatie. Zolang het Enneagram op de juiste manier wordt gebruikt — als een weg naar bewustwording in plaats van excuusvorming — blijft het een waardevolle tool voor iedereen die op zoek is naar zichzelf en een dieper begrip van de menselijke aard.