De relatie tussen spiritualiteit, psychologie en de zoektocht naar betekenis komt tot uiting in de roman De keizer en de astroloog van Kees ’t Hart. Het werk, geïnspireerd door het leven en werk van Simon Vestdijk, werpt een licht op de complexiteit van menselijke overtuigingen, de aantrekkingskracht van astrologie en de dunne lijn tussen genialiteit en waanzin. De roman, en de studie van Vestdijk zelf over astrologie, suggereren dat de interesse in hemellichamen en hun vermeende invloed op het menselijk leven dieper geworteld is dan louter bijgeloof, en mogelijk een poging is om een verband te leggen met oudere, voorchristelijke denksystemen.
Vestdijk’s Dubbelzinnige Onderzoek naar Astrologie
Simon Vestdijk schreef in 1949 de studie Astrologie en Wetenschap. Hoewel hij beweerde de astrologie objectief te onderzoeken en eventueel te weerleggen, suggereert zijn werk een ambivalentie. Hij ondernam een empirisch onderzoek, maar nam de astrologie toch serieus, wat de indruk wekt dat hij er in zekere mate in geloofde. Vestdijk zelf gaf toe dat het beantwoorden van de vraag of hij in astrologie geloofde niet eenvoudig was, en merkte op dat resultaten van zijn onderzoek niet noodzakelijk een astrologische invloed in eigenlijke zin bewezen. Dit duidt op een voorzichtigheid en een openheid voor de mogelijkheid van een verband, ondanks zijn wetenschappelijke benadering.
De Keizer en de Astroloog: Een Ontmoeting van Geesten
Kees ’t Hart’s roman De keizer en de astroloog schetst het beeld van een jonge Vestdijk, geteisterd door “godjeswanen”, die in contact komt met Keizer Wilhelm II, die in Doorn verbleef na zijn ballingschap. De roman suggereert dat Vestdijk’s fascinatie voor astrologie mogelijk een poging was om zich te bevrijden van zijn ziekelijke, ‘goddelijke inzichten’. De keizer toonde eveneens interesse in astrologie en had zelfs de artikelen van Vestdijk onder het pseudoniem S. Tascorli gelezen. Deze ontmoeting plaatst de jonge arts en astroloog Simon in een claustrofobische omgeving, een microkosmos waarin emoties en wilsuitingen geregisseerd lijken.
Psychiatrie, Astrologie en de Zoektocht naar Zelfinzicht
De hoofdpersoon, Simon Tascorli, is gebaseerd op de jonge Vestdijk en is zowel psychiater als astroloog. Hij volgt colleges bij professor Godefroy en lijdt aan neurasthenische oprispingen, die hij zelf omschrijft als “godjeswanen”. Deze wanen worden in de roman gepresenteerd als een vorm van geestelijke stoornis, maar ook als een bron van inzicht. De colleges die Simon volgt, vormen een opmaat naar de ontmoeting met de keizer, die een onverwachte wending aan het verhaal geeft. De roman biedt historische inkijkjes en legt de nadruk op de psychologische complexiteit van de personages.
De Stijl van ’t Hart: Een Nabootsing van Vestdijk
Kees ’t Hart heeft niet alleen de motieven en figuren uit het werk van Vestdijk overgenomen, maar ook diens stijl nagebootst. Dit omvat lange, complexe zinnen, tussenzinnen, zelfcorrecties en een ongebruikelijk woordgebruik. De stijl van Vestdijk wordt gekenmerkt door een zekere vreemdheid en een voorkeur voor woorden die niet alledaags zijn. ’t Hart’s vermogen om deze stijl te reproduceren, heeft geleid tot positieve kritieken, waarbij sommigen opmerkten dat het lijkt alsof er een nieuwe roman van Vestdijk is toegevoegd.
De Roman als Bezweringsritueel
Kees ’t Hart suggereert dat het schrijven van romans een bezwering van angst kan zijn. In de context van De keizer en de astroloog kan dit worden geïnterpreteerd als een poging om de wanen en angsten van Vestdijk te verwerken en te begrijpen. De roman biedt een verkenning van de geestelijke toestand van Vestdijk en de zoektocht naar betekenis in een wereld die vaak chaotisch en onbegrijpelijk is.
De Aantrekkingskracht van Astrologie: Een Verbinding met het Verleden
De roman suggereert dat de interesse in astrologie mogelijk een poging is om een verbinding te leggen met voorchristelijke denksystemen. Dit impliceert dat astrologie niet louter een vorm van bijgeloof is, maar een overblijfsel van een oudere, holistische wereldbeeld waarin de mens in harmonie leefde met de kosmos. De aantrekkingskracht van astrologie kan dan worden gezien als een verlangen naar een dieper begrip van de plaats van de mens in het universum.
De Keizer als Spiegel
De figuur van Keizer Wilhelm II in de roman dient als een spiegel voor de jonge Vestdijk. Beide personages worden geportretteerd als excentrieke en intellectuele figuren, die worstelen met hun eigen demonen en op zoek zijn naar betekenis. De keizer, verbannen en geïsoleerd in Huize Doorn, vertegenwoordigt een vergane glorie en een verloren wereldbeeld. Zijn interesse in astrologie kan worden gezien als een poging om de toekomst te voorspellen en controle te krijgen over zijn eigen lot.
De Complexiteit van Simon Tascorli
Simon Tascorli wordt in de roman beschreven als een ambivalente figuur. Hij is onzeker, weet niet waarom hij naar Doorn is geroepen, maar is tegelijkertijd niet zonder arrogantie. Dit innerlijk conflict maakt hem tot een complex en intrigerend personage. Zijn fascinatie voor astrologie en psychiatrie weerspiegelt de zoektocht naar een holistisch begrip van de menselijke psyche.
De Waardering van de Roman
De keizer en de astroloog werd door critici positief ontvangen, waarbij de waardering uitging naar het vermogen van ’t Hart om de stijl en motieven van Vestdijk te reproduceren en een vermakelijk boek te schrijven met diepgang. Sommigen merkten op dat de roman veel psychiatrisch en astrologisch jargon bevat, maar anderen prezen de auteur juist omdat hij zich zo goed had ingewerkt in de wetenschap van de jaren twintig.
De Betekenis van Wanen en Inzicht
De roman suggereert dat er een dunne lijn bestaat tussen waanzin en inzicht. De “godjeswanen” van Vestdijk worden niet louter als een symptoom van een geestelijke stoornis gepresenteerd, maar ook als een bron van creativiteit en inspiratie. De roman werpt de vraag op of de grenzen van de normale werkelijkheid soms moeten worden overschreden om tot een dieper begrip van de menselijke conditie te komen.
De Taal en Stijl als Spiegel van de Tijd
De taal en stijl van de roman, nagebootst naar die van Vestdijk, weerspiegelen de intellectuele en culturele context van de jaren twintig. De lange, complexe zinnen, het ongebruikelijke woordgebruik en de zelfcorrecties zijn kenmerkend voor de literaire stijl van die tijd. De roman biedt een inkijkje in de manier waarop intellectuelen in die periode dachten en schreven.
Conclusie
De keizer en de astroloog van Kees ’t Hart, geïnspireerd door het leven en werk van Simon Vestdijk, biedt een fascinerende verkenning van de relatie tussen spiritualiteit, psychologie en de zoektocht naar betekenis. De roman werpt een licht op de complexiteit van menselijke overtuigingen, de aantrekkingskracht van astrologie en de dunne lijn tussen genialiteit en waanzin. Het werk suggereert dat de interesse in astrologie mogelijk een poging is om een verbinding te leggen met voorchristelijke denksystemen en een dieper begrip van de plaats van de mens in het universum te verwerven. De roman is een getuigenis van de kracht van de verbeelding en de zoektocht naar inzicht in een wereld die vaak chaotisch en onbegrijpelijk is.
Bronnen
- Huub Mous, "Kees ’t Hart en zijn crazy feeling" (https://www.huubmous.nl/2021/04/02/kees-t-hart-en-zijn-crazy-feeling/)
- Max Pam, "Keizer Wilhelm II en Simon Vestdijk" (http://www.maxpam.nl/2008/11/keizer-wilhelm-ii-en-simon-vestdijk/)
- Extaze.nl, "Recensies" (https://extaze.nl/recensies/)
- A.M.B.E., "De keizer en de astroloog" (https://www.dbnl.org/tekst/anbe001lexi01_01/lvlw00254.php)
- Huub Mous, "Over de reacties op mijn blog" (https://www.huubmous.nl/2021/04/)