De Pleiaden, ook bekend als het Zevengesternte, de Zeven Zusters of M45, zijn een open sterrenhoop in het sterrenbeeld Taurus – de Stier. Deze sterrenhoop heeft door de eeuwen heen een prominente plaats ingenomen in de mythologie, astronomie en culturele tradities van diverse volkeren. De sterrenhoop bestaat uit heldere, hete blauwe sterren met een geschatte leeftijd van ongeveer 100 miljoen jaar en bevindt zich op een afstand van 390 tot 460 lichtjaar van de Zon. De Pleiaden zijn relatief dichtbij de aarde, met een grootte van ongeveer 110 boogminuten aan de hemel, waardoor ze gemakkelijk te observeren zijn.
De Astronomische Samenstelling van de Pleiaden
Messier 45, zoals de sterrenhoop ook bekend staat, bevat meer dan 1000 sterren. Onder ideale omstandigheden zijn tot 14 sterren met het blote oog zichtbaar. De totale massa van de sterrenhoop wordt geschat op ongeveer 800 zonsmassa’s. Binnen de Pleiaden bevinden zich relatief veel bruine dwergen, sterren die kleiner en lichter zijn dan onze Zon, en slechts 2% bijdragen aan de totale massa van de sterrenhoop. De sterrenhoop heeft een straal van 43 lichtjaar, met een kern van 8 lichtjaar.
Verschillende sterren binnen de Pleiaden vertonen specifieke kenmerken. Pleione is bijvoorbeeld een γ Cassiopeiae-veranderlijke ster, wat betekent dat het een snel roterende ster is omringd door een gas-schijf. De helderheid van Pleione varieert tussen magnitude 4.8 en 5.5, veroorzaakt door het wegvloeien van materie. Celaeno, vaak aangeduid als de Verloren Pleiade, is een hete blauw-witte subreus van spectraalklasse B7, met een visuele helderheid van magnitude 5.4 en een afstand van 439 lichtjaar van de Aarde. Sterope, of Asterope, wordt gedeeld door twee sterren, 21 Tauri en 22 Tauri, die zich zeer dicht bij elkaar bevinden aan de hemel.
De Merope Nevel en Andere Hemellichamen
De Merope nevel (NGC 1435) is een diffuse reflectienevel die deel uitmaakt van de Pleiaden. Men vermoedt dat de nevel het overblijfsel is van een supernova. De nevel werd ontdekt in 1859 door Wilhelm Tempel en staat daarom ook bekend als de Nevel van Tempel. Binnen de Merope nevel bevindt zich IC 349, een heldere pluk die bekend staat als Barnard’s Merope Nevel, beschreven door Edward Barnard in 1890.
Culturele en Mythologische Betekenis
De Pleiaden zijn al bekend sinds de oudheid en komen voor in de waarnemingen van verschillende culturen, waaronder de Chinezen, Japanners, Perzen, Maori, Maya’s, Cherokee Indianen, Azteken, Sioux Indianen en Aboriginals uit Australië. De Japanners noemden de sterrenhoop “Muturaboshi” (zes sterren) en “Subaru” (samenkomen), wat terug te vinden is in het logo van het automerk Subaru. De oudste afbeeldingen van de Pleiaden dateren uit de Bronstijd.
De Pleiaden in de Klassieke Literatuur en Astronomische Kennis
Uit onderzoek naar de weergave van astronomische loci in de werken van de dichter Vondel blijkt dat zijn kennis van de Pleiaden en andere sterrengroepen, zoals de Hyaden, beperkt was. In de zeventiende eeuw was kennis van het verschijnen en verdwijnen van deze sterrenhoepen voor zeelieden niet langer van praktisch nut, hoewel deze kennis wel kon worden opgedaan door het bestuderen van klassieke literaire werken. Echter, een adequate interpretatie van deze literaire verwijzingen vereiste deskundigheid op het gebied van astronomie, die Vondel blijkbaar miste.
Zo beschreef Vondel Taygete als een “Zeilstar”, een ster die door zeelieden gebruikt werd om hun koers te bepalen. Echter, het is onmogelijk om een vaste koers te bepalen aan de hand van een ster als Taygete, die constant van plaats verandert ten opzichte van de poolster. Bovendien is Taygete onzichtbaar wanneer deze met de zon boven de horizon komt.
Ook de associatie van de Hyaden met de regentijd en de Pleiaden met het zomerseizoen in Vondels werk is inconsistent. De opgang van de Stier (met de Pleiaden) zou het zomerseizoen inluiden, terwijl de opgang van de Hyaden (aan de kop van de Stier) de regentijd zou aankondigen. Dit creëert een tegenstrijdigheid in de interpretatie van de astronomische loci.
Astrologische Interpretaties en Waarschuwingen
In de Bijbel wordt de astrologie en het raadplegen van sterrenkijkers bekritiseerd. In Jeremia 10:2 wordt Israël opgeroepen om niet te leren van de heidenen en zich niet te ontzetten voor de tekenen des hemels, omdat deze geen kwaad of goed kunnen doen. De astrologen worden in Openbaring 18 uitgedaagd om Babel te verlossen, maar ze zijn hier niet in staat toe. Daniël wordt gepresenteerd als iemand met wijsheid en inzicht van God, die superieur is aan de “sterrenkijkers” van Babel.
De tekst benadrukt dat het raadplegen van de tekenen des hemels “ijdelheid” is en dat men in plaats daarvan naar het Woord des HEEREN moet luisteren. Dit impliceert een kritische houding ten opzichte van astrologische praktijken en een focus op spirituele leiding van God.
Conclusie
De Pleiaden zijn een fascinerende sterrenhoop met een rijke geschiedenis en culturele betekenis. Van hun astronomische samenstelling tot hun rol in mythologie en astrologie, de Pleiaden blijven de mensheid boeien. Hoewel de astronomische kennis van de Pleiaden in het verleden soms onjuist werd weergegeven, zoals blijkt uit de analyse van Vondels werk, blijft hun symbolische waarde en culturele impact significant. De Bijbelse kritiek op astrologie benadrukt het belang van spirituele leiding en het vermijden van bijgeloof. De Pleiaden blijven een hemels baken, een bron van inspiratie en een herinnering aan de complexiteit van de kosmos en de menselijke poging om deze te begrijpen.