De interesse in esoterische tradities, waaronder astrologie, neemt in West-Europa toe, parallel aan een hernieuwde belangstelling voor Germaans en Noordse heidendom, boeddhisme en andere spirituele stromingen. Deze heropleving roept vragen op over de historische relatie tussen deze tradities en de rol van de sterren in het Germaanse wereldbeeld. Dit artikel onderzoekt de Germaanse benadering van astrologie, de connectie met astrotheologie, en de betekenis van hemellichamen binnen hun kosmologie, uitsluitend gebaseerd op beschikbare bronnen.
De Modhraniht en de Germaanse Jaartelling
Bij de Germanen stond de avond voor de winterzonnewende bekend als de modhraniht, oftewel moedernacht. Deze nacht markeerde een belangrijk keerpunt in het jaar en was verbonden met de cyclus van de zon en de maan. Twaalf dagen na de moedernacht viel de gekerstende herdenking van de drie koningen, waarmee het Germaanse jaar werd afgesloten en het nieuwe jaar gevierd. Vanuit een astrotheologisch perspectief werden de drie koningen geassocieerd met de drie zichtbare sterren van Orion, die een koppel vormden en metaforisch stonden voor de wijzen uit het Oosten. Orion werd gezien als een indicator van de zonsopkomst in het Oosten rond 24 december.
Astrotheologie, de leer die astrologie en astronomie interpreteert in religieuze metaforen, speelde een rol in deze Germaanse interpretatie. De Germanen hielden oorspronkelijk een maankalender aan, in tegenstelling tot de latere Romeinse zonnekalender. Om de verschillen tussen de zonne- en maancyclus te overbruggen – een zonnecyclus duurt ongeveer 365 dagen, terwijl een maancyclus ongeveer 353 dagen duurt – werden de twaalf geweide nachten, ook bekend als rauchnachten of wyenachten, in het leven geroepen. Deze nachten, gelegen tussen de kortste dag van het jaar en de nieuwe maan in januari, dienden om de kalenders te synchroniseren. Het aantal van twaalf nachten kon variëren door schrikkeljaren.
Astrologie in de Germaanse Cultuur en het Heidendom
De Germaanse religie was polytheïstisch, met een veelvoud aan goden, godinnen en andere krachten. Naast deze goddelijke figuren vereerden de Germanen de natuur en de krachten van de natuur. Astrologie, samen met tarotkaarten, handlezen en wichelroeden, genoot aanzienlijke populariteit. De Germanen geloofden in de invloed van de sterren en planeten op het menselijk lot.
De oorsprong van astrologie ligt in oude culturen zoals de Babyloniërs, Perzen, Grieken, Romeinen, Egyptenaren, Chinezen en Indiërs. In deze culturen was astronomie en astrologie aanvankelijk één wetenschap, die pas later werden gescheiden. Bij sommige culturen was astrologie verweven met stergodsdiensten, ook wel astrolatrie genoemd.
De Invloed van de Planeten volgens Oudheid
In de oudheid werden specifieke krachten toegeschreven aan de verschillende planeten:
- Mercurius: Verwekte twist, strijd, haat en oproer, maar gaf ook kracht om vermogen te verwerven en wijsheid te verkrijgen.
- Venus: Bracht rust, vrede, lust, blijdschap en bevorderde de rijpheid van gewassen.
- Mars: Verwekte oorlog, moord, verdelging, pestziekten en veroorzaakte hongersnood.
- Jupiter: Was het gesternte van welwillendheid en liefde, bevorderde de groei van gewassen en maakte een einde aan oorlog en vijandschap.
- Saturnus: Verwekte oorlog, roof, gevangenschap en hongersnood, verwoestte landen en rukte koninkrijken omver.
Deze overtuigingen toonden de complexe relatie aan tussen de hemellichamen en de aardse gebeurtenissen, zoals die werden begrepen in de oudheid.
Astrologie en de Bijbel
Hoewel astrologie in de Germaanse cultuur een rol speelde, wordt het in de Bijbel met argwaan bekeken. Het verhaal van de drie wijzen uit het Oosten, die een stralende ster zagen aan de hemel, wordt vaak aangehaald. Echter, dit betekent niet dat God astrologie goedkeurt. In het boek Jesaja (47:13-14a) wordt astrologie zelfs een gruwel voor God genoemd.
Het gevaar van astrologie ligt in het verwachten van alles van de sterren en het overdragen van de controle over het eigen leven aan sterrenwichelaars. Dit kan leiden tot een verlies van vertrouwen in God.
De Dierenriem en de Ecliptica
De dierenriem, een 20 graden brede zone aan de hemelbol waar de zon, maan en planeten zichtbaar zijn, is een belangrijk concept in de astrologie. De oude Astrologische traditie verdeelde de baan van de zon (eigenlijk de aarde) in twaalf delen of tekens, elk met een lengte van 30 graden. De baan die de zon en de planeten aan de hemel afleggen, wordt de ecliptica genoemd. Elk teken is geassocieerd met een bepaalde datum, en men kan zijn eigen sterrenbeeld bepalen aan de hand van de geboortedatum. De twaalf sterrenbeelden zijn: Ram, Leeuw, Boogschutter, Stier, Maagd, Steenbok, Tweeling, Weegschaal, Waterman, Kreeft, Schorpioen en Vissen.
De New Age Beweging en de Wereldtijdperken
In de laatste helft van de 20e eeuw kreeg astrologie een nieuw aspect door de opkomst van de New Age beweging. Deze beweging, gefascineerd door het jaar 2000, geloofde dat het mensdom zich op een keerpunt in de wereldgeschiedenis bevond. Door de precessie, een langzame verschuiving van de aardas, zou de zon langzaam opkomen in het sterrenbeeld Waterman, wat het begin van een Nieuwe Tijd zou inluiden.
Het idee van wereldtijdperken is niet nieuw. Het komt ook voor in Germaanse sagen, waar na de godenschemering (Ragnarok) een periode van oorlog wordt gevolgd door een nieuwe aarde met vrede. Ook de Azteken geloofden in opeenvolgende wereldtijdperken. De New Age beweging heeft deze ideeën samengevoegd en opnieuw gepresenteerd.
Hermetische Principes en Westerse Esoterie
De hermetica, een reeks boeken uit de late oudheid toegeschreven aan Hermes Trismegistus, vormen een belangrijke bron van het westerse esoterisme. Deze teksten, ontstaan in Alexandrië, behandelen kosmologie, magie, astrologie en theosofie. Een belangrijk thema in de hermetica is de val in de materie en de uiteindelijke verlossing door hereniging met het goddelijke. Kernprincipes zijn:
- Zo Boven, zo Beneden: de menselijke geest weerspiegelt het universum.
- Het universum is als een boek dat kan worden 'gelezen' door wie de sleutel kent (zoals de kabbalistische levensboom).
- God manifesteert zich in alles, en het menselijk intellect kan deze tekens ontcijferen.
- Er is geen dualisme, want de wereld is van goddelijke oorsprong.
- Het hermetisme streeft ernaar om op te stijgen vanuit aardse materie naar spirituele verfijning.
- De mensheid heeft de taak om zich met het hogere goddelijke te herenigen.
- Het universum is samengesteld uit een hiërarchie van planetaire sferen die met behulp van bemiddelende intellecten (engelen, geesten) kunnen worden verkend.
Conclusie
De Germaanse benadering van astrologie was verweven met hun kosmologie, religie en kalendergebruik. Astrotheologie speelde een rol in de interpretatie van hemellichamen en hun relatie tot religieuze metaforen. Hoewel astrologie in de Germaanse cultuur een rol speelde, wordt het in de Bijbel met argwaan bekeken. De New Age beweging heeft het concept van wereldtijdperken nieuw leven ingeblazen, voortbouwend op oude tradities, waaronder Germaanse sagen. De hermetica, als een belangrijke bron van westerse esoterie, biedt een kader voor het begrijpen van de relatie tussen de mens, het universum en het goddelijke. De studie van deze historische en esoterische verbindingen biedt inzicht in de complexe relatie tussen mens en kosmos.