De mens, oorspronkelijk geschapen met een ‘nous’ naar Gods gelijkenis, ervaart een vertroebeling van dit geestelijk vermogen als gevolg van afdwalen door onoplettendheid of zonde. Deze vertroebeling, beschreven als een spirituele cataract of staar, belemmert het vermogen om de werkelijke aard van de werkelijkheid en de mensen om ons heen te zien. Dit artikel onderzoekt de aard van deze geestelijke vertroebeling, de praktijk van ‘nepsis’ als middel tot helderheid, en de weg naar herstel van de oorspronkelijke verbinding met het goddelijke.
De Nous en de Val
De ‘nous’, een cruciaal element van het spirituele bevattingsvermogen, wordt in de Westerse filosofie vaak genegeerd of verward met het verstand of intellect. Het is echter een dieper centrum van perceptie, dat in staat is tot directe intuïtieve kennis. Bij de val in het aards paradijs werd de ‘nous’ voor het eerst vertroebeld, en sindsdien trekt de genade en liefde zich terug bij elke afwijking van de goddelijke orde. Dit leidt tot een verkilling van het hart en een vertroebeling van het geestelijk oog.
De gevolgen van deze vertroebeling zijn aanzienlijk. We zien onze naasten als karikaturen en de wereld om ons heen op een gebrekkige en vervormde wijze. Het vermogen om de icoon, de goddelijke vonk, in anderen te herkennen, gaat verloren. Dit leidt tot een vervreemding van onszelf, van anderen en van God.
Nepsis: Waakzaamheid en Aandacht
Om deze toestand te overwinnen, is de praktijk van ‘nepsis’ essentieel. Nepsis, vaak vertaald als waakzaamheid of aandacht, is de kunst om bewust aanwezig te zijn in het hier en nu. Het is de voortdurende inspanning om de geest te concentreren en te voorkomen dat deze doelloos ronddwaalt door ruimte en tijd.
Een veelvoorkomend probleem bij het bidden is het gebrek aan concentratie. Wanneer we proberen in geest en waarheid te bidden, worden we ons scherp bewust van onze innerlijke gespletenheid. Gedachten flitsen door ons hoofd als zoemende vliegen, waardoor het moeilijk is om ons te concentreren op de tegenwoordigheid van God. Nepsis helpt om deze afleiding te overwinnen en de geest te verankeren in het huidige moment.
Nepsis betekent allereerst: bewust aanwezig zijn waar men is. Het is de kracht om in onszelf te keren en ons te concentreren op die ene plaats waar we moeten zijn – hier, in de tegenwoordigheid van God. Door deze bewuste aanwezigheid te cultiveren, kunnen we de vertroebeling van de ‘nous’ geleidelijk aan verminderen.
De Strategie van de Vijand
De vijand, de kracht die ons van God wegtrekt, heeft een duidelijke strategie: de mens ontmoedigen, doen geloven dat diepste verlangens illusies zijn, en de mens zo diep naar beneden drukken dat geestelijke ziekte als normaal wordt geaccepteerd. Dit leidt tot een toestand van apathie, waarin de mens het leven ondergaat zonder vreugde of betekenis.
Onze God, daarentegen, is gestorven en verrezen om de mens gelukkig te maken en hem te herstellen tot zijn oorspronkelijke staat van zijn. Door de geboden te onderhouden en ons te schikken naar de goddelijke orde, kunnen we het verstand naar het hart laten afdalen, waardoor gebed een natuurlijke uitdrukking wordt van onze innerlijke verbinding met het goddelijke.
Het Gebed als Weg naar Helderheid
Wanneer het gebed uit de ‘nous’ voortkomt, wordt het een gebed van heel de mens – intellect, hart, wil en zelfs het fysieke lichaam. Dit leidt tot een oneindige innerlijke stilte, een geestelijke onbewogenheid. In deze toestand kan het gebeuren dat de gebedsformule niet meer nodig is en dat de woorden ervan stoppen, of slechts af en toe worden herhaald.
In dit stadium van begenadigd gebed blijft de geest door de genade en vreedzaamheid op God gericht. De mens verblijft in die toestand voor Gods aanschijn, ervaart een diepe verbinding en ontvangt de kracht om de uitdagingen van het leven te overwinnen.
Iriscopie en Fysieke Manifestaties van Spirituele Toestanden
Hoewel de focus ligt op de innerlijke wereld, kunnen zich ook fysieke manifestaties voordoen die verband houden met de staat van de ‘nous’. Iriscopie, de studie van de iris, suggereert dat bepaalde kenmerken in de iris indicaties kunnen geven van fysieke en karakterologische eigenschappen, maar ook van spirituele toestanden.
Verschillende structuren in de iris, zoals de pterygium, calciumsodiumringen, krauseranden en pupiltekens, worden geassocieerd met specifieke fysieke en karakterologische kenmerken. Hoewel de interpretatie van deze structuren complex is en verdere studie vereist, kan iriscope een aanvullend hulpmiddel zijn om inzicht te krijgen in de innerlijke toestand van een persoon.
Symbolen en Rituelen: Toegang tot de Rijkdom van Genade
Symbolen en rituelen spelen een belangrijke rol in de spirituele traditie. Ze zijn niet louter externe vormen, maar dragers van diepe betekenis en genade. Degene die het ritueel, het gebruik of het symbool niet begrijpt, blijft echter buiten staan en kan niet binnentreden in de rijkdom en de genade die ermee verbonden zijn.
Een eenvoudige anekdote illustreert dit punt: een orthodoxe priester merkte op dat hij zich eraan herinnerd werd dat hij zo heilig mogelijk moest leven telkens wanneer iemand zijn hand kuste. Dit benadrukt het belang van het begrijpen van de betekenis achter de symbolen en rituelen om er volledig aan deel te kunnen nemen.
De Weg naar de Kostbare Parel
De weg naar innerlijke helderheid en spirituele groei is een weg van bewuste aanwezigheid, waakzaamheid en gebed. Het is de weg die naar de kostbare parel leidt, de weg naar de Koninklijke weg. Door de praktijk van nepsis, het overwinnen van de strategie van de vijand en het verdiepen van onze verbinding met God, kunnen we de vertroebeling van de ‘nous’ geleidelijk aan verminderen en de oorspronkelijke helderheid van ons geestelijk oog herstellen.
De grote vasten, de periode voorafgaand aan Pasen, is een tijd van extra inspanning, bezinning en bekering. Het is een tijd om te erkennen dat we verzeild zijn geraakt in een vreemd land, ver van ons vaderlijk huis en van onze Vader. Net als de verloren zoon in het Evangelie, kunnen we besluiten om op te staan en terug te keren naar onze Vader, en Hem te vragen om ons aan te nemen als Zijn dienstknecht.
Conclusie
De vertroebeling van de ‘nous’ is een fundamenteel probleem dat de menselijke ervaring beïnvloedt. Door de praktijk van nepsis, het verdiepen van ons gebed en het begrijpen van de symbolen en rituelen die ons pad verlichten, kunnen we de weg naar innerlijke helderheid en spirituele groei bewandelen. Het is een weg die vraagt om toewijding, inspanning en een voortdurende zoektocht naar de tegenwoordigheid van God in ons leven.